MÒ MÂM XÔI - cây thuốc nam dễ tìm, nhiều công dụng hay

MÒ MÂM XÔI - cây thuốc nam dễ tìm, nhiều công dụng hay

  18/09/2018

  Ngô Đức Phương

Tên khác: Mò trắng, Vậy trắng, Bấn trắng, Ngọc nữ thơm

Tên khoa học: Clerodendrum philippinum Schauer var. simplex Moldenke,

Họ Cỏ roi ngựa: Verbenaceae

-----------------

Phân bố, sinh thái

Ở Việt Nam, mò mâm xôi phân bố rải rác khắp các địa phương, từ vùng núi trung du xuống đồng bằng (cả ven biển), từ Bắc vào Nam…

Mò mâm xôi là cây ưa ẩm, ưa sáng và có thể hơi chịu bóng; thường mọc thành đám, có khi tới vài chục mét vuông trên đất ẩm, ở các bãi hoang quanh làng, dọc đường lớn và ven đường xe lửa… Cây ra hoa quả nhiều hàng năm, tái sinh tự nhiên bằng hạt và tái sinh cây chồi khỏe sau khi bị chặt phát.

Cách trồng

Mò mâm xôi phát triển rất mạnh ngoài tự nhiên, có thể thu hái với trữ lượng lớn nên không cần phải trồng. Tuy nhiên, có thể trông được cây này bằng cách gieo hạt hoặc đánh cây con ở ngoài tự nhiên về trồng rất dễ dàng.

Bộ phận dùng

Rễ và lá. Thu hái rễ và lá quanh năm (lá tốt nhất là lúc cây bắt đầu ra hoa), rửa sạch, thái phiến phơi hay sấy khô, có thể dùng tươi.

Thành phần hóa học

Lá mò mâm xôi có muối kali. Một số loài khác trong nhóm cây này có chứa scutellarein, scutellanin, 6 hydroxyluteolin; các sitosterol, sorbifolin, cirimaritin; unicaton…

Trong bạch đồng nữ chứa flavonoid, tanin, coumarin, acid nhân thơm, aldehyd nhân thơm và dẫn chất amin co nhóm carbonyl. Xích đồng nam chứa chất đắng là clerodin 2 flavonoid glocoid và hispidalin-7-O-glucosid và scutelarein 7-O-glucosid, 1 furan tri terpenoid.

Tác dụng dược lý

Mò mâm xôi có tác dụng chống viêm cấp tính trên mô hình gây phù bàn chân chuột bằng kaolin; chống viêm mạn tính trên u hạt thực nghiệm với amian; gây giảm huyết áp do giãn mạch ngoại biên và lợi tiểu; có tác dụng ức chế co thắt cơ trơn ruột chuột gây bởi histamin và acetycholin; làm giảm đường màu trên chuột cống trắng và làm giảm đau trong thí nghiệm tấm kim loại nóng trên chuột nhắt trắng.

Còn có tác dụng kháng nguyên sinh động vật thí nghiệm in vitro và có độc tính thấp. Dịch chiết nước lá mò mâm xôi có tác dụng ức chế sự sinh trưởng của các vi khuẩn như trực khuẩn mủ xanh, tụ cầu vàng, trực khuẩn coli và các Proteus.

Công dụng

Rễ cây mò mâm xôi dùng chữa thấp khớp, lưng gối đau, tê bại, cước khí thuỷ thũng; khí hư, bạch đới, kinh nguyệt không đều; vàng da, mắt vàng. Dùng ngoài, ngâm rửa trĩ, thoát giang.

Lá dùng chữa khí hư, bạch đới; cao huyết áp. Dùng ngoài, giã nát hay nấu nước tắm rửa ghẻ, mụn nhọt, chốc đầu và đặc biệt là rửa vết bỏng hoặc các vết thương nhiễm trùng khác.

Ngày dùng 20-30g rễ khô, 15-20g lá khô.

Ở Trung Quốc, nhân dân lấy hoa hấp với trứng gà ăn chữa váng đầu, xây xẩm; dùng rễ chữa phong thấp, lá dùng khứ ứ giải độc;

Ở Ấn Ðộ, lá dùng phối hợp với hồ tiêu làm thuốc trị đau bụng.

Bài thuốc có mò mâm xôi:

1. Chữa khí hư, bạch đới, kinh nguyệt không đều: Dùng 15-20g lá hoặc rễ mò mâm xôi đun sôi lấy nước uống. Có thể đun sôi với ích mẫu, hương phụ, ngải cứu hoặc phối hợp với rễ xích đồng nam, lá huyết dụ, lá mía đỏ.

2. Vàng da, niêm mạc mắt bị vàng thẫm: Dùng 20g rễ mò mâm xôi sắc với 400ml nước, còn 200ml chia 2 lần uống trong ngày. Có thể dùng thân cây nấu cao uống.

3. Huyết áp cao: Dùng 20-30g lá khô sắc uống.

4. Chữa đái buốt, đái rắt, đái ra máu, ra sỏi, ra chất nhầy: mò mâm xôi, xích đồng nam, cỏ chỉ thiên, rễ cỏ tranh, cỏ bấc, thịt ốc nhồi, mỗi thứ 1 nắm. Sắc uống.

5. Chữa sản hậu: cả cây mò mâm xôi, ngấy hương, mỗi vị 30g. Thái nhỏ, sắc uống, kiêng chất chua.

Đóng góp ý kiến