Khôi đốm - cây thuốc có tiềm năng cho bệnh dạ dày

Khôi đốm - cây thuốc có tiềm năng cho bệnh dạ dày

  05/04/2019

  Ngô Đức Phương

Tên khác: Săng xê, Lá ngũ sắc

Tên khoa học: Sanchezia nobilis Hook.f. / Sanchezia speciosa Leonard 

Họ thực vật: Acanthaceae

 

Mô tả

Cây bụi cao 1-2m, cành vuông khi còn non, sau gần tròn, thường mọc song song mặt đất. Lá đơn, nguyên, mọc đối chéo chữ thập, hình thuôn, dài 20-25 cm rộng 8-15 cm; cuống lá dài 1-5 cm, mép có răng cưa nông, mặt trên màu lục có các đốm vàng dọc theo gân lá, mặt dưới màu lục nhạt.

Cụm hoa dạng bông, mọc ở đầu cành, đôi khi phân nhánh ở phần gốc, gồm nhiều hoa. Hoa màu vàng đến vàng cam; lá bắc màu tía, hình trứng gần tròn, kích thước 1-1,2cm; đài màu đỏ cam, hình thuôn, dài 1,2-1,5cm, đầu tròn; tràng hoa hợp thành hình ống, dài 4,5-5,5cm với 5 thùy ngắn, tròn, màu vàng đến vàng cam; nhị màu vàng, nhô ra khỏi ống tràng, dài gấp đôi ống tràng.

Quả nang, hình trụ hẹp.

Phân bố, sinh thái

Chi này phân bố ở khu vực Địa Trung Hải, Ấn Độ, châu Phi, châu Úc, Mỹ và một số nước Đông Nam Á. Hầu hết các loài đã có từ lâu năm ở rừng mưa nhiệt đới miền Trung và Nam Mỹ (Ecuador). Ở Việt Nam, loài Khôi đốm được trồng rải rác khắp cả nước để làm cảnh, một số nơi được trồng để làm thuốc như Quảng Nam, Đà Nẵng, Tuyên Quang, Hà Nội,...

Cây ưa ẩm, ưa sáng và có thể hơi chịu bóng, đặc biệt phát triển mạnh ở những vùng nóng và ẩm. Ra hoa quả gần như quanh năm. Cây tái sinh tự nhiên chủ yếu từ hạt và phát triển mạnh sau khi bị chặt phát; từ các cành sát mặt đất cũng ra rễ ở các mắt và phát triển thành bụi mới.

Cách trồng

Khôi đốm là cây rất dễ trồng từ các đoạn thân, cành. Chỉ cần giâm xuống đất, tưới ẩm đều hàng ngày thì đều có thể mọc thành các cây con. Sau khi thu hoạch lá làm thuốc, có thể sử dụng các đoạn thân và cành làm nguyên liệu nhân giống.

Cây không cần chăm sóc nhiêu, chỉ cần đủ ẩm và đủ ánh sáng là cây phát triển thành các bụi lớn.

Bộ phận dùng

Lá, thái nhỏ phơi khô, bảo quản nơi khô ráo.

Tác dụng dược lý

Theo các tài liệu nước ngoài, lá Khôi dốm được nghiên cứu một số tác dụng như kháng khuẩn, chống oxi hóa, gây độc tế bào, chống ung thư.. nhưng chưa nhiều.

Công dụng

Diệt khuẩn Helicobacter Pylori (HP) chữa viêm loét dạ dày tá tràng và viêm đại tràng.

Ở Việt Nam, theo kinh nghiệm sử dụng ở nhiều địa phương, lá Khôi đốm có tác dụng kháng viêm, liền vết loét đối với những trường hợp bị viêm loet dạ dày, tá tràng.

Cách dùng

Lấy vài lá tươi rửa sạch và nhai sống với một hạt muối là cắt cơn đau lập tức, dùng một thời gian thì khỏi hẳn. Ngoài việc ăn sống còn có thể sắc lá khô thay nước chè uống hằng ngày.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

  1. Lê Thị Hồng Nhung, Thành phần hóa học và hoạt tính sinh học của cặn chiết n-hexan từ lá loài Xăng sê (Sanchezia speciosa). Tạp chí KHOA HỌC & CÔNG NGHỆ - Đại học Công nghiệp Hà Nội - Số 45 (4/2018): 110-112.
  2. Đỗ Tất Lợi. Cây thuốc và vị thuốc Việt Nam. NXB Y học, 2007.
  3. Nhiều tác giả (Viện Dược liệu). Danh lục cây thuốc Việt Nam. NXB Khoa học và Kỹ thuật, 2017.
  4. Bùi Thị Xuân, Vũ Đức Lợi, Vũ Thị Mây, Trần Thị Bích Thúy, Hoàng Việt Dũng, Đỗ Thị Mai Hương. Một số hợp chất phân lập từ lá cây Khôi đốm (Sanchezia nobilis Hook.f.). Tạp chí Khoa học ĐHQGHN: Khoa học Y Dược, Tập 34, Số 1 (2018) 42-47.
  5. Nusrat Shaheen, Muhammad Uzair, Bashir Ahmad CH and Alamgeer. In vitro Cytotoxicity of Sanchezia speciosa ex tracts on human epithelial cervical cancer (Hela) cell line. Acta Podoniae Pharmaceutica – Drug research, Vol.74, No.5 pp.1389-1394, 2017.
  6. Bui Thanh T, Vu Duc L, Nguyen Thanh H, Nguyen Tien V. In vitro antioxidant and anti-inflammatory activities of isolated compounds of ethanol extract from Sanchezia speciosa Leonard's leaves. J Basic Clin Physiol Pharmacol. 2017 Jan 1;28(1):79-84. doi: 10.1515/jbcpp-2016-0086.

 

Đóng góp ý kiến