Bệnh GOUT, căn bệnh của "cuộc sống hiện đại"

Bệnh GOUT, căn bệnh của "cuộc sống hiện đại"

  31/12/2017

  Ngô Đức Phương

ĐẠI CƯƠNG
Gout là một bệnh rối loạn chuyển hóa gây nên tình trạng tăng lượng acid uric trong huyết thanh dẫn tới sự lắng đọng các tinh thể urat tại các mô cơ quan và gây bệnh cho các cơ quan đó.
Thường gặp ở Nam giới chiếm khoảng 95%, đặc biệt là những người khỏe mạnh, có thân hình mập. Thường khởi phát ở độ tuổi 35-45 và liên quan mật thiết đến chế độ ăn giàu chất đạm.

NGUYÊN NHÂN, CƠ CHẾ BỆNH SINH
Do sự rối loạn chuyển hóa các nhân Purin mà nguyên nhân có thể là:
- Tăng sản xuất: Do tăng phân hủy các acid nhân của tế bào, nguồn gốc có thẻ là nội sinh hoặc ngoại sinh do ăn chế độ giàu đạm.
- Giảm thải trừ: Giảm bài tiết acid uric qua thận, đây là nguyên nhân thường gặp hơn do hậu quả của việc giảm lọc ở cầu thận.
- Nguyên nhân phối hợp: Thường gặp nhất là uống rượu, ethanol làm tăng sản xuất acid uric do tăng chuyển hóa đồng thời làm giảm thải acid uric qua thận do tăng sản xuất acid lactic, chất cạnh tranh thải trừ trong ống thận.
- Các quá trình gây ra tình trạng tăng acid uric trong máu, tạo rả các tinh thể urat lắng đọng tại khớp gây viêm khớp cấp và mạn tính, lắng đọng đưới da và các khớp gây ra các hạt Topi, lắng đọng tại thận gây ra sỏi và sạn thận.

TRIỆU CHỨNG LÂM SÀNG
*** Cơn Gout cấp
Bệnh cảnh rất đột ngột, thường xuất hiện vào ban đêm và thường sau một bữa tiệc thịnh soạn.
Đau dữ dội ở khớp, thường chỉ một khớp ở chi dưới, đặc biệt là khớp bàn ngón chân cái (70%).
Khớp sưng nóng đỏ, da tại vị trí khớp căng bóng, tăng cảm giác. Toàn thân có thể phát sốt.
*** Gout mạn tính
Người bệnh có thể không có biểu hiện gì dặc biệt, tình cờ phát hiện acid uric máu tăng cao nhưng đa số các trường hợp phát hiện qua cơn Gout cấp, sau đó tiến triển thành mạn tính, có thể kèm theo hoặc không xen lẫn các đợt cấp.
Các khớp sưng đau mạn tính thường xuyên, khớp này chưa hết khớp khác lại sưng, dần dần các khớp bị biến dạng, cứng khớp gây hạn chế vận động dẫn đến tàn phế.
Hạt Tophi ở dưới da thường ở cạnh các khớp gối tổn thương, ở vành tai, có thể ở trong gân nhất là gân achill, đặc điểm là không đau.
Trong Gout mạn tính có thể lắng đọng tinh thể urat trong thận tạo thành sỏi thận. Có thể có cơn đau quặn, suy thận tiềm tàng.

CẬN LÂM SÀNG
- Công thức máu: thường không có biểu hiện đặc biệt.
- Sinh hóa máu: acid uric tăng cao, tuy nhiên trong cơn Gout cấp có thể bình thường.
- Xquang xương khớp: tổn thương sụn khớp nếu bệnh mạn tính.
- Siêu âm thận: sỏi thận, sạn thận.
- Chọc hút dịch khớp: soi dưới kính hiển vi thấy các tinh thể urat.

CHẨN ĐOÁN XÁC ĐỊNH
* * Hoặc tìm thấy tinh thể urat trong dịch khớp hoặc hạt Tophi.
** Hoặc tối thiểu có trên 2 trong các tiêu chuẩn sau:
- Tiền sử hoặc hiện tại có tối thiểu 2 đợt sưng đau của một khớp với tính chất khởi phát đột ngột đau dữ dội và khỏi hoàn toàn trong vòng 2 tuần.
- Tiền sử hoặc hiện tại có sưng đau khớp bàn ngón chân cái với tính chất trên.
- Có hạt Tophi.
- Đáp ứng tốt với Colchicin (giảm đau trong vòng 48h trong tiền sử hoặc hiện tại).

CHẨN ĐOÁN PHÂN BIỆT
Viêm khớp dạng thấp tiến triển, viêm khớp vảy nến, viêm khớp nhiễm khuẩn.
ĐIỀU TRỊ
* ** Gout cấp tính: để làm giảm đau và mau hồi phục
- Thuốc chống viêm: Colchicin, thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs).
- Thuốc giảm đau: Acetaminohen, Efferalgancodein, Morphin.
- Kiềm hóa nước tiểu: uống nước ít nhất 2 lít / ngày, có thể kiềm hóa bằng nước khoáng có kiềm hoặc nước kiềm 14%.
- Chế độ ăn: giảm đạm, tránh thức ăn chứa nhiều nhân Purin, ăn giảm calo nếu béo phì.
- Tránh các loại thuốc làm tăng acid uric máu như thuốc lợi tiểu, Corticoid, Aspirin, thuốc chống lao.
*** Gout mạn tính: 
- Chế độ ăn: như chế độ Gout cấp tính.
- Thuốc chống viêm: Colchicin có thể uống 3 tháng hoặc duy trì thêm 1 tháng kể từ ngày hết viêm.
- Thuốc làm giảm acid uric máu: Allopirinol 100-300mg.
- Thuốc tăng giải trừ: Probenicid 500mg x 1-2 viên / ngày.
- Phát cơn Gout cấp sớm để dùng thuốc và thực hiện điều chỉnh lối sống kịp thời tránh trở thành Gout mạn và biến chứng do Gout.

CÁC BÀI THUỐC NAM
* Thể đàm thấp: Tỳ giải (sao rượu) 15g, Mộc qua (sao muối) 15g, Hoàng bá (sao thơm) 15g, Dây chìa vôi (sao rượu) 10g. Sắc uống ngày 1 thang, chia 2 lần.
* Thể thấp nhiệt: Cỏ xước, Rễ gối hạc, Lá bạc thau, Vòi voi, Kim ngân, Bồ công anh, Ké đầu ngựa, mỗi vị 20g; Kê huyết đằng 40g. Sắc uống ngày 1 thang, chia 2 lần.
* Thể âm hư: Dây gùi, Ngũ gia bì, Rễ nhàu, Thần thông, Đỗ trọng, Cây dâu, Rễ cỏ xước, Tang ký sinh, Vòi voi sao, Huyết rồng, Tục đoạn, mỗi vị 8g; Hà thủ ô đỏ 10g. Sắc uống ngày 1 thang, chia 2 lần.
* Thể huyết ứ: Đương quy 8g; Hoàng kỳ 12g; Xích thược 6g; Hồng hoa, Địa long, Xuyên khung, Đào nhân, mỗi vị 4g. Sắc uống ngày 1 thang, chia 2 lần.

Đóng góp ý kiến